Bilgi
      
www.metiskitap
    
www.metisbooks
   
 
Logo
 
 
Genel Katalog (Header)
 
BUL
 
  
 
Genel Katalog - Açık
  
 
ISBN13 978-975-342-194-2
13x19.5 cm, 192 s.
Liste fiyatı: 20,00 TL
İndirimli fiyatı: 16,00 TL
İndirim oranı: %20
Bu kitabı arkadaşına tavsiye et
Bu yazıyı bir arkadaşınıza gönderin
Gönderilecek e-posta adresi 
 
Sizin e-posta adresiniz 
 
Bu kitap hakkında yazmak için
Kitap hakkındaki görüşlerinizi yazın
Başlık
Nilüfer Göle diğer kitapları
Mühendisler ve İdeoloji, 1986
İslamın Yeni Kamusal Yüzleri, 2000
Melez Desenler, 2000
İç İçe Girişler: İslam ve Avrupa, 2009
Seküler ve Dinsel: Aşınan Sınırlar, 2012
Gündelik Yaşamda Avrupalı Müslümanlar, 2015
Ayın Armağan Kitabı
AYIN ARMAĞANI
Diğer kampanyalar için
 
Modern Mahrem
Medeniyet ve Örtünme
Yayına Hazırlayan: Müge Gürsoy Sökmen, İ. Kaya Şahin
Kapak Resmi: Erol Akyavaş
Kapak Tasarımı: Semih Sökmen
Kitabın Baskıları:
1. Basım: Ekim 1991
13. Basım: Mayıs 2016

Modernliği, ekonomik gelişme, siyasal iktidar biçimleri, kentleşme gibi sosyo-politik olgularla algılamaya alışkınız. Türk deneyimi ise modernizmin özel yaşamlar, mahrem alan üzerindeki dönüştürücü gücünü göstermesi bakımından emsalsizdir. Bu bağlamda Modern Mahrem Türk modernleşmesi tarihine, mahrem cephesinden bakmaktadır. Bu kitaptaki alternatif okuma, modernizm ve kadın-erkek ilişkileri arasındaki "kara kıtayı" gün ışığına çıkarmayı amaçlamaktadır. – Nilüfer Göle

İÇİNDEKİLER
Teşekkür
Önsöz: Modern Mahrem Üzerine
Giriş: Doğu-Batı Karşıtlığı

I Batılılaşmanın Mihenk Taşı: Kadın
Medeniyet Bilinci ve Kadın
Batıcı Eşitlik, İslamcı Ahlak ve Türkçü Gelenek
Görünürlük, Serbestlik
Asrîlik ve Örtünme

II Medeniyet Projeesi: Kemalizm
Alafrangalık ve Anadolu Kadını
Kemalist Feminizm: Kamusal Görünürlük ve
Eşitlikçi Toplumsal Muhayyile
Medeniyetçilik Vektörü: Medeni Kanun
Kemalist Babalar ve Modern Kızları
Özgürlük ve Dişilik

III İslamcılığın Simgesi: Örtünme
Geleneksellikten Radikalliğe
Örtülü Cinsellik
Okumuş Müslüman
Arzulanan Yasak Kamusal Alan
İslamcı Ütopya: Altın Çağ Saadeti
Kültürel İslam ve Siyasal İslam
Toplumsal Pratik

Sonuç
Modernizmin Karanlıktaki Yüzü
İslami Kimlik ve Toplumsal Katılım

Kaynakça
OKUMA PARÇASI

Giriş, "Doğu-Batı Karşıtlığı", s. 43-48

Doğu-Batı dünyaları arasındaki farklılık, hatta karşıtlık, ifadesini, kadının toplumsal konumunda bulmuştur. Osmanlı-Türk modernleşme hareketleri, kadın haklarını esas alarak, müslüman toplumlarla Batı arasındaki bu karşıtlığı aşmaya çalışmıştır. İslamcı hareketler bugün de kadını ön plana çıkararak Batı dünyası karşısındaki farklılıklarını sergilemektedirler. Hatta, kadının toplumdaki konumunun bir yandan siyasi projeleri temellendirmekte olduğu, diğer yandan da Doğu-Batı arasındaki farklılığı simgelediği öne sürülebilir. Üstelik, kadın konusu sadece müslüman-Doğu toplumlarının Batı'yla ilişkilerini değil, Batı dünyasının Doğu'ya bakışını da belirlemiştir.

Nitekim, Osmanlı İmparatorluğu'nun Batılılaşma'yı tüm yoğunluğuyla yaşadığı bir dönemde, 1910'da, Seniha Sultan, Batı'nın Türk kadınının koşullarını nasıl tasavvur ettiğini, Fransız bir arkadaşına yazdığı mektupta isyankâr bir biçimde anlatır:

Sevgili iki gözüm, biz Türk kadınları Avrupa'da hiç tanınmayız. Hatta diyebilirim ki, Çin ve Japon kadınları kadar bile tanınmayız. Halbuki Pekin ve Tokyo Paris'e çok uzaktır... İstanbul ise çok yakındır.

Bizim hakkımızda akla hayale gelmeyecek şeyler uyduruyorlar. Ne ehemmiyeti var? Bizim esir olduğumuzu, diri diri odalara kapatıldığımızı, kafes içinde yaşadığımızı, neredeyse zincirlere bağlı olduğumuzu ve tepeden tırnağa kadar silahlı, vahşi zenci, başka köleler tarafından göz altında tutulduğumuzu, bunların zaman zaman bizleri torbalara koyup denize attığını sanıyorlar. Bizim, birbirine rakip sayısız zevceler topluluğu halinde yaşadığımızı, her Türk kocasının kendisine mahsus bir haremi bulunduğunu, yani en azından sekiz, on karısı olduğunu sanıyorlar.(1)

Batı dünyası, gerek dönem gezginlerinin seyahatnamelerinde, gerekse oryantalistlerin eserlerinde, Doğu toplumlarının bazen itici bazen de büyüleyici farklılığını konu edinmiştir. Hatta, Edward Said, Orientalism adlı eserinde, Batı'nın kimliğini ve kültürünü, "başkalık" (diğeri) kategorisini atfettiği Doğu dünyası karşısında nasıl oluşturduğunu gösterir. Avrupa Batı kültürünün Doğu dünyasını imgesel, bilimsel ve siyasi söylem düzeyinde yeniden ürettiğini ileri sürer.(2) Said'e göre, Batı'nın kendisinden "aşağıda" ve kendisinin "bastırılmış, itilmiş" bir biçimi olarak betimlediği Doğu, aslında Batı dünyasının farklılığını yansıtıp, sürekli olarak Batı kimliğini beslemiş ve keskinleştirmiştir.(3)

1853'te Türkiye'de sürgünde bulunan Belgiojoso Prensesi'nin Osmanlı kadınları üzerine anlatısı Batı'nın Doğu "ilkelliği" karşısındaki "hayretine" bir örnektir:

Bu kadınlar, ne çocuklarına ne de çevrelerindekilere karşı hiçbir utanma duygusu taşımazlar; küçük oğullarının önünde soyunup giyinirler; en açık konuları onların önünde konuşurlar.(4)

Osmanlı kadınının "doğal" bir biçimde kadınlığını, cinselliğini haremin kapalı dünyası içinde sergilemesi, o dönemin "püriten" ahlak anlayışı çerçevesinde yargılanır. Yaşadığı dönemde geniş ilgi toplamış olan Prenses, Osmanlı İmparatorluğu için, İslam dininden vazgeçilmesiyle gerçekleşecek olan hızlı bir modernleşme modeli önerir; İslam dinini Doğu'yu medeniyetten ayıran bir engel olarak görür. Özellikle yapılması gereken, çok karılılığa karşı Batı modeline uygun bir aile kurumunun oluşturulmasıdır.

Aslında bu görüşler, Batı dünyasının hümanist (insancıl) akımının izlerini taşımaktadır ve 19. yüzyılda Türk yönetici seçkinleri tarafından başlatılan modernleşme sürecinde de hayatiyet kazanmıştır. Zira, Tanzimat'la başlayan modernleşme olgusu, Batı kültürel modelinin bir izdüşümüdür. Batı, Aydınlanma çağının fikirleri ve sanayi medeniyeti ile modernliğin tanımını ve liderliğini üstlendikçe, Doğu toplumları iktidarsızlaşmış ve kendi yerlerini ve tarihlerini Batı modeline göre belirlemek zorunda kalmıştır. Tarihselliği zayıf bu toplumlar, modernliğin tanımına kendi pratiklerinin damgasını vuramamış, yani değişimi ve yenilenmeyi içsel ve yapısal bir süreç olarak üretememişlerdir.(5) Modernliği, yani "yeni" olanı keşfedememiş olan bu toplumlar, tarihlerini sürekli olarak Batı modernliğinin izdüşümünde yakalamaya çalışmıştır. Hatta, İranlı felsefeci Daryush Shayegan'a göre artık Batı medeniyetinin çevresinde (periferisinde) kalan bu toplumlar, "değişim şenliklerine" katılamadıkları için tarihin ve bilginin gerisine çekilmişler ve bu da onlarda "kültürel şizofreni" yaratmıştır.(6)

Böylelikle, Doğu'nun Batı uygarlığıyla karşılaşması eşit bir alışverişle sonuçlanmaktan çok, Doğu'nun en azından kimliğinin çözülmesine yol açmıştır. İslam'ın çöküşünü, Batı'nın ise yükselişini H. Djaid şöyle dile getirir: "İslam tarihi kendi dinamiğine özgün seyretmemekte, Batı'nın tersinmiş ve solgun bir yansıması görünümünü taşımaktadır."(7)

Türkiye tarihini ele aldığımızda da, bunun Batı yakasına atılan kültürel bir köprünün kurulmasına yönelik gönüllü bir çabanın ifadesi olduğunu görürüz.(8) Rasyonalist, evrenselci modelin ve laikliğin benimsenmesi açısından Türk deneyi bir örnek oluşturur. Bununla birlikte, bu modernleşme çabaları İslam kültürüyle yoğrulmuş bir toplumda Doğu-Batı tartışmasının doğmasına yol açmıştır. Türk düşünce tarihi, İslamcılar ve Batıcılar ile onların iki farklı toplum tasarısı arasındaki tartışmanın bir aynasıdır. Kadının konumu ise bu tartışmanın merkezinde yer almaktadır. Zira, müslüman ülkelerde toplumun gidişatını ve modernleşme hareketlerinin sınırlarını belirleyen, kadının toplum içindeki yeridir. Bu nedenle, "kadın meselesi" sadece kadınların yaşam koşullarına ilişkin olarak tanımlanmamakta, bir "kültür meselesi", "medeniyet meselesi" haline gelmektedir. Gerçi Türk modernleşme sürecinin en görünür olgusu, İslamcı Patrimoniyal bir imparatorluktan laik bir ulusal devlete geçilmesidir, ancak Batılılaşma düşüncesinin mihenk taşı olan kadının toplumsal yaşamdaki görünürlüğü ve kadın-erkek eşitliği fikri, müslüman bir ülkede kültürel modelin yeniden tanımlanmasına yol açmıştır. İnsanlar arası, cinsiyetler arası ilişkilere yönelik kültürel değişimler, devlete ilişkin siyasi dönüşümlerden farklı olarak daha yavaş, daha ağır, belki daha az çarpıcı ama daha çok tortu bırakan bir tarih izlemektedirler.

İşte kültürel tarihi belirlediği ölçüde kadın meselesi üzerinde odaklaşan bu çalışma, siyasi ideolojiler ile cinsiyet kimlikleri arasındaki kesişme noktalarını konu edinmektedir. Cinsler arası iktidar ilişkileri ile siyasi iktidar ilişkilerinin iç içeliği irdelenmiş, kadının konumu iki toplum ya da iki kültür seçeneği arasında bir çatışma konusu olarak ele alınmıştır. Başka bir deyişle, İslam ve modernlik arasındaki uzlaşmaz görünen karşıtlığın simgesi olarak kadın konusu karşımıza çıkmaktadır.

Nitekim İran devrimi, İslam ve Batı modernliği arasındaki uzlaşamaz başkalık fikrini pekiştirmiştir. Bruno Etienne'in belirttiği gibi, Doğu'nun yeniden önem kazanması (Batı için) kaygı verici bir bilinmezliktir. Bu nedenle Doğu, biraz da hayal gücünün eseri olan simgelerle somutlaştırılır: "Kanuni Sultan Süleyman ve Harun el-Reşit'ten Kaddafi, Humeyni, Nasır'a kadar uzanan tarihi çehreler, kelle kesici ve eşkiya fellahlar gibi tüm fanatikler, medeniyeti temsil eden Batı'ya karşı birleşmişlerdir."(9)

Doğu-Batı karşıtlığının bugünkü durumu, Osmanlı Prensesi Seniha'nın mektubunda dile getirdiği bu yüzyılın bazı koşullarından pek de uzak değildir. "İslam barbarlığı"nın şeriat, "entegrizm" adı altında yeniden doğduğuna inanılmaktadır. Bu durumda, toplumsal bilimler de kolay yol alamamakta, çağdaşlık-İslam karşıtlığından kaynaklanan kamplaşmayı sürdürmektedir. Örneğin gerek siyasetçiler, gerekse sosyal bilimciler, sık sık tüm İslami ifadeler ya da davranışların ardında şeriatın geri dönüşünü ve entegrizm tehlikesini görme eğilimi taşırlar.

Dolayısıyla çağdaşlık-İslam kamplaşmasında yer almayan bu çalışma ilk bakışta yadırganabilir. Öte yandan, Türk toplumunda böyle bir çalışma yapmak, İslam-Batı karşıtlığını aşmamıza ve modernliği başka bir açıdan değerlendirmemize olanak verebilir. Zira, Türkiye bir yanıyla köklü bir Batı modernleşmesi geleneğine sahiptir ve birçok müslüman ülke Türkiye'yi örnek almıştır. Diğer yandan, Türkiye bugün diğer müslüman ülkelerde olduğu gibi, modernleşme sürecinin kazanımlarını sorgulayan İslamcı hareketlerin doğuşuna tanık olmaktadır. Modernliğin hukuk ve özgürlük ilkeleriyle İslam'ın değerleri arasında bir buluşma noktası olup olmadığı, ya da İran modelinden farklı bir eklemlenme olup olmadığını sorgulayabilmek için Türk deneyi emsalsizdir. İşte, İslamcı değerlerin en radikal ifadesini kamuoyu önünde dile getiren "türbanlı öğrenciler" konusuna, bunu İran deneyimi ile özdeşleştirecek yerde, bu sorunsaldan hareketle bakılabilir. Unutulmamalıdır ki, İslam ve Batı'nın kesiştiği noktada bulunan Türkiye, Doğu/Batı, geri/ileri, ilkellik/medeniyet karşıtlıklarının aşılabileceğini gösteren işaretlerin ifadesi ve incelenmesi açısından önemli bir mekân olabilir.

Birinci bölümde, modernleşme hareketlerini (ya da Doğu-Batı karşılaşmasını), özünde kadının toplumsal konumunun, yani "mahrem" alandan kamusal alana çıkışının belirlediğini göstermeye çalışacağız. Daha simgesel bir dille belirtirsek, Batı dünyasına atılan köprüyü kadın haklarının temellendirdiğini öne süreceğiz.

İkinci bölümde, günümüz toplumlarına damgasını vuran İslamcı kadın hareketlerini ele alacağız. Nitekim, müslüman ülkelerde İslamcı hareketlerin canlılık kazanmasıyla birlikte kadının toplumdaki yeri yeniden bir tartışma konusu olmuştur. 1980 sonrası Türkiyesi'nde de örtünmeyi ve okumayı aynı anda hak iddia eden İslamcı kız öğrenciler, laikliğin temel eğitim kalelerinden biri olan üniversitelerde ortaya çıkmış ve Kemalist reformlarla kazanılmış kadın haklarının geriye gittiğinin bir işareti olarak algılanmışlardır. İslam'ın en görünen ifadesi olan örtünen kızlar (ya da kamuoyundaki deyimle "türbanlılar") modernleşmenin kalesi eğitim alanında ortaya çıkarak modernlik ve eğitim arasındaki özdeşliği tehdit etmişlerdir. Laiklik ve cinsler arası eşitlik ilkelerini kabul etmiş, bu konuda müslüman ülkeler arasında örnek teşkil etmiş Türk toplumunda, dinsel taleplerin ortaya çıkması ne ifade etmektedir? Yapılan irdelemelerle sık sık ortaya konulduğu gibi, Şeriatçı İslam'ın bir rövanşı mı söz konusudur? Modernliğin anti-tezi olarak tarihten dışlanmış olan İslam, yeniden tarihe baş aktör olarak dönmeye mi çalışmaktadır? İslamcı hareketlerin açığa vurulmasını, örtünen kadınlar mı simgelemektedir? Kitap boyunca, kadın konusundan hareketle, İslam ve modernizm labirentlerinde dolaşarak, toplumsal dönüşümlerin, kültürel kırılmaların izini süreceğiz.

Notlar


(1) Prenses Seniha'nın Madame Simone de la Cherté'ye yazdığı mektup, 30 Aralık 1910 tarihli. Bkz. C. Farrère, Türklerin Manevi Gücü, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul, s. 97. (İlk basım: Extraordinaire aventure d'Ahmet Pacha Djémaleddine, Ernest Flammarion, Paris, 1921). Seniha, Sultan Abdülmecid'in ve Nâlandil hanımın kızı, Prens Sabahattin'in annesidir. Bkz. Pars Tuğlacı, Osmanlı Saray Kadınları, Cem Yayınevi, İstanbul, 1985. Yukarı
(2) E. Said, L'Orientalisme, Seuil, Paris, 1980, (Orijinali İngilizce, 1978. Türkçesi Şarkiyatçılık, Metis Yayınları, İstanbul, 1999), s. 15. Yukarı
(3) E. Said, a.g.e., s. 16. Yukarı
(4) H. Desmet-Grégoire, "De la perception d'une femme ottomane à celle des femmes ottomanes: le récit de voyage d'une européenne du XIXe siècle. La princesse de Belgiojoso" (Bir Osmanlı Kadınından Diğer Osmanlı Kadınlarının Kavranmasına: 19. Yüzyılda Bir Avrupalı Kadının Seyahatnamesinden), Contributions à l'Histoire économique et sociale de l'Empire Ottomane, (Osmanlı İmparatorluğu'nun Ekonomik ve Toplumsal Tarihine Katkılar), Peeters, Louvain, 1983, s. 439. Yukarı
(5) Bu toplumların konumunu sosyal bilim teorileri çoğunlukla "az gelişmişlik", "geri kalmışlık", "üçüncü dünya", "dünya ekonomi sisteminin periferisi" gibi, özellikle ekonomi düzeyinde ve bağımlılık ve sömürü ilişkileri çerçevesinde tanımlamışlardır. "Zayıf tarihsellik kavramı" ise modernlik paradigmasına toplumsal pratik olarak yaklaşmaktadır. Toplumsal ilişkilerin yapısında, doğasında, eyleminde modernliğin üretilmesini konu almaktadır. Hatta zihinsel üretim biçimlerinde, bilinç düzeyinde zayıf tarihselliğin izdüşümlerini aramaktadır. Böylelikle amaç, hem ekonomik indirgemecilikten kurtarmak, hem de sorunsalı bu toplumların iç ve yapısal dinamiklerine doğru kaydırmaktır. Özetle, zayıf tarihsellik kavramı modernlik tarihini içsel ve yapısal olarak üretememiş toplumların pratiğine sosyolojik açıdan bakmayı amaçlamaktadır. Ek bilgi için bu kavramı ilk kullandığım kitaba bakılabilir: Nilüfer Göle, Mühendisler ve İdeoloji, Metis Yayınları, İstanbul, 1998. Yukarı
(6) Daryush Shayegan, Le regard mutilé, Albin Michel, Paris, 1989; Yaralı Bilinç, (çev. Haldun Bayrı), Metis Yayınları, İstanbul, 1991. Yukarı
(7) H. Djait, "Dimensions de l'orientalisme islamisant", Le mal de voir, Union générale d'éditions (10/18, Cahiers Jussieu), Paris, s. 259. Yukarı
(8) Türk toplumunun Batı dünyasıyla karşılaşma sürecinin ilk aşamalarını ele alan inceleme için bkz. Fatma Müge Göçek, East Encounters West: France and the Ottoman Empire in the Eighteenth Century, New York, 1987. Yukarı
(9) Bruno Etienne, L'islamisme radical, Hachette, Paris, 1987, s. 7. Yukarı

Devamını görmek için bkz.
ELEŞTİRİLER GÖRÜŞLER

Sefa Kaplan, "Sınırlar aşınırken kaybolan değerler", Yeni Şafak Kitap Eki, 12 Eylül 2012

Vaktiyle Türkiye'ye 'Batı-dışı modernlikler' olduğunu anlatan Nilüfer Göle, uzunca bir süredir Avrupa'ya da farklı sekülerleşme tecrübeleri bulunduğunu izah ediyor. Yaşanan süreç, seküler ile dinsel alan arasındaki sınırları gözle görülür bir hızla aşındırıyor ve hayat tarzlarını birbirine benzer hale getiriyor.

Nilüfer Göle, Modern Mahrem'le başlayan süreçte Türkiye'ye hep tek bir modernleşme modeli olmadığını anlatmaya çalıştı ve kayıt koyucu insanları 'Batı-dışı modernlikler' üzerine düşünmeye davet etti. Bu davet en azından başlangıçta somut bir karşılık bulmasa da, aradan geçen 25 yıl Göle'nin sosyolojik öngörülerini haklı çıkardı. Modern sosyoloji, Göle'nin açtığı yoldan bir hayli mesafe aldı, almaya devam ediyor.

Savunmanın 'dil' değiştirmesi

Uzunca bir süredir Paris'te Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales'de ders veren Göle, başta Fransa olmak üzere Avrupa'ya da, sekülarizmin tek bir ideal modelinin olmadığını, Anglosakson ve Fransız örnekleri dışında da sükülarizazyon süreçleri bulunduğunu, bunların da dikkate değer tecrübeleri beraberinde getirdiğini söylüyor. İç İçe Girişler: İslam ve Avrupa isimli kitabında özellikle Fransa'da İslam'ın ve Müslümanların görünürlük kazanmasından sonra kamusal alanda meydana gelen mücadelelere dikkat çeken Göle, yaşanan zihinsel çatışmalarla birlikte, bu alanın 'dinsel simgelerden arındırılmış' görüntüsünün gündemden çekildiğini, 'kamusal ile dinsel alan arasında belirgin melezlenmeler' yaşandığını koymuştu ortaya. Seküler ve Dinsel: Aşınan Sınırlar'da ise önemli bir sosyolojik adım daha atarak, seküler ile dinsel ayrımının giderek flulaştığını, bilhassa Fransız tipi sekülarizmin İslam'ın etkisiyle kendisini yeniden tanımlama gereği hissettiğini vurguluyor. Seküler alan dinsel referanslara daha fazla kulak tıkayamazken, hiç kuşkusuz, dinsel alan da gözle görülür bir sekülarizasyon sürecinin içinden geçiyor.

Benzer bir dönüşüm Türkiye'de de yaşandığı için Göle'nin tespitleri çoğu kez Türkiye örneğiyle destekleniyor ve bu niteliğiyle Türkiye'de halen devam etmekte olan sancılı sürece de ışık tutuluyor. Sekülarist yerleşik düzen ve İslamcılar arasındaki süren çatışmanın 'duvarın çöküşü' ile yeni bir ivme kazandığını (s. 149) vurgulayan Göle, iki tarafın da birbirini değiştirip dönüştürdüğünü hatırlatarak, taraflar için 'galibiyet' veya 'mağlubiyet' kavramlarıyla tanımlanabilecek bir durum olmadığını söylüyor. Öyle ki, her iki tarafın da eskiden savunduğu değerler kadar, savunma biçimleri de birbirine yakınlaşmakta, bu da geçişleri kolaylaştırmaktadır. Üslûplarla birlikte, tarafların kendilerine ve birbirlerine çizdiği sınırlar da 'aşındığı' için, önceden eleştirilen tavırların pek de zorluk çekilmeden benimsenip meşrûlaştırılması, hayat tarzlarının giderek ortak nitelikler taşımaya başlaması duvarın çöküşünün doğal bir sonucudur zaten. Avrupa'nın Türkiye tecrübesinden alacağı dersler bununla da sınırlı değildir elbette, Çünkü, 'Avrupa sohbetin ve karşı karşıya gelişin şu an, şimdiki zamanda yaşandığı yerdir. Coğrafi uzaklığın sağladığı rahatlık kaybolmuştur. Bu açıdan 'eski Avrupa' zamansal ve mekânsal açıdan iki farklı ve ayrı medeniyetin varlığından bahsedemeyeceğimiz bir yeni deneyim alanına dönüşmektedir.' (s. 155)

Tartışma hep kadın üzerinden

'İslamla ilgili meselelerle yüz yüze gelmenin bir sonucu olarak Avrupa'da yeni bir kamusal kültür oluşuyor' (s. 109) diyen Göle, Avrupa'daki tartışmaların da tıpkı Türkiye'de olduğu gibi kadınlar üzerinden yürütüldüğünü özellikle belirtiyor. Kadınlar üzerinden sürdürülen tartışmalarda karar alıcı mekanizmaların erkek ağırlıklı olması, ayrı bir soru işaretini de beraberinde getiriyor elbette. Alman sanatçı Olaf Metzel tarafından yapılan ve Viyana'daki Kunsthalle Müzesi'nin kamuya açık bir yerinde sergilenen 'Türkish Delight / Türk Lokumu' isimli çalışma bu açıdan hayli önemlidir çünkü başörtülü çıplak bir kadın heykelidir bu. Heykel Viyana'da yaşayan Müslümanlardan ama bilhassa Türklerden tepki görecek, bir gece yarısı iki kişi heykeli kaidesinden söküp bahçenin çimlerine atacaktır. Arkasından da, 'Türkiye'deki nüfuzlu burjuva ailelerinden birinin genç bir mensubu bu heykeli kendi özel koleksiyonuna ve İstanbul'daki bir müzeye katmak üzere gizlice satın' alacaktır. (s.118)

Buraya kadar meraklısının medyadan takip ettiği bir hikâye söz konusu, asıl ilginç olan aynı müzede çok geçmeden 'Örtünme Üzerine Dipnotlar: Mahrem' sergisinin açılmasıdır. Projenin mimarı tahmin edilebileceği gibi Nilüfer Göle'dir. Sergi başörtüsü tartışmasının bir uzantısıdır elbette ancak Viyana'da yaşayan bir Müslüman, 'Mahrem sergisinin 'Türk Lokumu' heykeli için bir örtü olduğunu ve bu heykelin çıplaklığını kapadığını' iddia edecektir. (s. 120)

İç İçe Girişler: İslam ve Avrupa kitabı yayımlandığında yaptığımız söyleşide de buna benzer şeyleri dile getirmişti zaten Nilüfer Göle. Arkasından da eklemişti: 'Bütün bunlar olup biterken, insan bir lokma bir hırka terbiyesini özlüyor. Ben özlüyorum mesela. İslamî hareketin içinden bu dizginlenemezliğin eleştirisinin çıkabilmesi lazım. Daha fazla tüketme yarışı, İslami kesimleri Müslüman değerlerden uzaklaştırdı. Edep ve adabın bozulduğunu görüyoruz.' 'Bir lokma bir hırka terbiyesi'ni küçümseyenlere kaygı ile duyurulur...

Devamını görmek için bkz.
 
 
 

Metis Yayıncılık Ltd. İpek Sokak No.5, 34433 Beyoğlu, İstanbul. Tel:212 2454696 Fax:212 2454519 e-posta:bilgi@metiskitap.com
© metiskitap.com 2004. Her hakkı saklıdır.