Bilgi
      
www.metiskitap
    
www.metisbooks
   
 
Logo
 
 
Genel Katalog (Header)
 
BUL
 
  
 
Genel Katalog - Açık
  
 
ISBN13 978-975-342-800-2
13x19.5 cm, 480 s.
Liste fiyatı: 42,00 TL
İndirimli fiyatı: 33,60 TL
İndirim oranı: %20
Bu kitabı arkadaşına tavsiye et
Bu yazıyı bir arkadaşınıza gönderin
Gönderilecek e-posta adresi 
 
Sizin e-posta adresiniz 
 
Bu kitap hakkında yazmak için
Kitap hakkındaki görüşlerinizi yazın
Başlık
Ayın Armağan Kitabı
AYIN ARMAĞANI
Diğer kampanyalar için
 
İstanbul Nereye?
Küresel Kent, Kültür, Avrupa
Yayına Hazırlayan: Müge Gürsoy Sökmen
Kapak Fotoğrafı: Arif Aşçı
Katkılar: Levent Soysal, İpek Türeli, Çağlar Keyder, Deniz Göktürk, Ayşegül Baykan, Deniz Bayrakdar, Nilgün Bayraktar, Zerrin İren Boynudelik, Marcy Brink-Danan, Nezih Erdoğan, Jale N. Erzen, Hou Hanru, Carola Hein, Michael Herzfeld, Engin F. Işın, Banu Karaca, Tuna Kuyucu, Oğuz Öner, Burak Sevingen, Belkıs Uluoğlu, Özlem Ünsal, Jeremy F. Walton
Kapak Tasarımı: Emine Bora
Kitabın Baskıları:
1. Basım: Haziran 2011

İstanbul Nereye? "sanayi sonrası kapitalizm" diye adlandırabileceğimiz bu dönemde İstanbul'un dünya sahnesine yükselişini konu alıyor. Bir kültür, tarih ve çeşitlilikler kenti olarak yansıtılan İstanbul imgesine yeni yaklaşımlar ve çözümlemeler getirmeyi amaçlıyor.

Dünyanın her yerinde kentler küresel kent projelerini benimseyip birbirleriyle yarışarak haritada yer edinmek peşinde. Ancak küreselleşme tutkusu sivil toplum, kent planlaması ve idaresi, medyada imge üretimi alanlarında her kentte farklı sonuçlar doğuruyor.

İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti programı, Türkiye'nin Avrupa ile bağlarını güçlendirmeyi, Avrupa yoluyla da dünyaya açılımı hedefledi. İstanbul Nereye? bu sürecin kent idaresi, sivil toplum örgütleri, sanatçılar, aktivistler ve genel kamu arasındaki etkileşimleri incelemek için iyi bir fırsat olduğu düşüncesiyle hazırlandı.

Akademik araştırmaların yanı sıra kültür alanında çalışan uygulamacıların da katkılarını içeren kitaptaki yazılar beş bölümde toplanıyor: Küreselleşmeye Giden Yollar; Miras ve Yenileme Tartışmaları; Medyatik Kent; Şehirde Sanat ve Bir Avrupa Başkenti mi?. Kentsel dönüşümden, mimarlık ve koruma’ya, sanat sergilerinden sinema ve edebiyata kadar uzanan araştırmalarla, Avrupa ile bütünleşme ve küreselleşmeye doğru atılan adımların İstanbul sokaklarına ve kentli yurttaşların yaşamlarına nasıl yansıdığı özgün bir tabloda bir araya getiriliyor.

İÇİNDEKİLER
Teşekkür
Giriş:
İstanbul Nereye?
Avrupa Kültür Başkenti Olmak...
Deniz Göktürk, Levent Soysal, İpek Türeli

Birinci Kısım
Küreselleşmeye Giden Yollar
1 Yirmi Birinci Yüzyıla Girerken İstanbul
Çağlar Keyder
2 Bir Şehrin Ruhu: Hüzün, Keyif, Hasret
Engin F. Işın

İkinci Kısım
Miras ve Yenileme Tartışmaları
3 Neoliberal Kent Rejimiyle Mücadele:
Başıbüyük ve Tarlabaşı'nda Kentsel Dönüşüm ve Direniş
Tuna Kuyucu ve Özlem Ünsal
4 Yaşayan Bir Tarihi Miras Alanına İlişkin
Muhalif Durumlar: Büyük Valide Han
Ayşegül Baykan, Zerrin İren Boynudelik,
Belkıs Uluoğlu ve Burak Sevingen
5 Yeni-Osmanlıcılık: İstanbul'da Mekânı ve Yeri Faziletli Kılmak
Jeremy F. Walton
6 Minyatür Türkiye Parkında Vatandaşlığı Modellemek
İpek Türeli

Üçüncü Kısım
Medyatik Kent
7 Bir Seyirci Yapmak: 1896-1928 arası
İstanbul'da Sinema ve Modernlik
Nezih Erdoğan
8 Göçmenlerin Gözüyle İstanbul
İpek Türeli
9 Tahvili Mümkün İstanbul: Türler Arasında
Bir Uçan Halı Yolculuğu Olarak Organize İşler
Deniz Bayrakdar ve Elif Akçalı
10 Çokseslilik Peşinde: Hareketli İmgeler, Seyyar Ezgiler
Deniz Göktürk

Dördüncü Kısım
Şehirde Sanat
11 İyimserliği Yeniden Düşünmek
Küratör Hou Hanru ile Söyleşi
Nilgün Bayraktar
12 İstanbul'da Sanat: Çağdaş Gösteriler ve Tarihe Bir Bakış
Jale N. Erzen
13 Kentsel Sanat Etkinlikleri Politikalar:
İstanbul'la Berlin'i Karşılaştırmak
Banu Karaca

Beşinci Kısım
Bir Avrupa Başkenti mi?
14 Avrupa Kültür Başkenti Programı ve İstanbul 2010
Carola Hein
15 İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti:
Katılımcı Bir Kültüre Doğru mu?
Oğuz Öner
16 Avrupalı Sayılmak: Yahudiler ve İstanbul'da Var Olma Politikası
Marcy Brink-Danan
17 Kentin Geleceği/Gelecekleri: Yeni Yüzyıla Uyumlu İstanbul
Levent Soysal

Sonsöz:
İstanbul: Kaleydoskopta Kültür Politikası
Michael Herzfeld

Notlar
Katkıda Bulunanlar
Kaynakça
Dizin
OKUMA PARÇASI

Dördüncü Bölüm: Yaşayan Bir Tarihi Miras Alanına İlişkin Muhalif Durumlar: Büyük Valide Han, Ayşegül Baykan, Zerrin İren Boynudelik, Belkıs Uluoğlu ve Burak Sevingen, s. 107-112.

Yirminci yüzyılın başlarında Georg Simmel metropolü, yapılı çevre, toplulukların yaşantıları, teknoloji ve siyasi kurumların birleşik ilişkilerinden oluşan bir alan olarak tanımlar. Simmel'in yaklaşımı üzerinden metropolü irdeleyen David Frisby ise, 20. yüzyılın başlangıcından itibaren, anlık-mekânsal müdahalelerin ve dönüşümlerin metropolün geçmişi ve bugünü ile yüzleşme becerimize engel olduğunu, bunun da ötesinde, "belleklerdeki izlerin sistematik olarak silindiği" düşüncesini savunur (1999: 106). Dünyanın diğer kentleri gibi İstanbul da kent planlama faaliyetlerinin "müdahil" tavrından payına düşeni almış ve geçmişinin kimi izleri silinip yok olmuştur.

Belleklerin daha öte boşaltılması sorunsalına getirilen çağdaş çözümler, kentlerdeki "tarihi" bölgeleri ve kimi yapılı çevreyi birer miras olarak saptamak ve ardından bu yerlerin korunması ve muhafaza edilmesine yönelik planları, gerek yerel yönetimler ve ülke yönetimince, gerekse de uluslararası kuruluşlar gözetiminde hayata geçirmek biçiminde olmaktadır. Söz konusu plan ve politikaların elbette ki olumlu yönleri bulunmaktadır. Ancak, geliştirilen bu önlemler, taleplerinde ve eylemlerinde öncelikle tarihselliği temel aldıklarından, toplumsal ve kamusal yapıların yakın geçmişini gözardı etme ve çağdaş ekonomik ve siyasi talepleri cevaplayan tarihleri ve mirasları yeniden üretme tehlikesini bünyelerinde taşımaktadır.(1)

Bu bölüm, İstanbul'un tarihi yarımadasında, Eminönü Hanlar Bölgesi'nde anıtsal bir bina olarak yer alan ve halen küçük ölçekli zanaata dayalı üretim ile ticarete ev sahipliği yapmaya devam eden Büyük Valide Han'da (buradan itibaren BVH) yürütülmüş, geniş kapsamlı ve çokdisiplinli bir çalışmanın sonuçlarından yola çıkmıştır.(2) Burada, kültürel mirasın korunması politikaları ve uygulamalarının, BVH'ın gerek bir bina olarak fiziksel biçimine, gerekse bu biçimin barındırdığı yaşantılara gelecekteki olası etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır.

BVH'ın kısa bir tarihçesiyle başlayacak ve geçmişini bugünün başlangıcı olmak bağlamında ele alacağız. Daha sonra, hanın durumu ve olması beklenenlerle de doğrudan bağlantılı olduğu düşüncesiyle, Tarihi Yarımada genelinde kentsel planlama ve yönetim politikaları ve uygulamalarına kısaca değineceğiz. Bunu binanın bugünkü durumunu mimari açıdan gözden geçirme izleyecek; böylelikle tarih boyunca, buluşçu ama kimi zaman da "tahripkâr" bir biçimde BVH'ın mekânlarını kendileri için anlamlı kılmış olanların yaşantılarının hana nasıl biçim verdiğini izleme imkânını elde edeceğiz. En son olarak, BVH'ın yirminci yüzyıldaki durumunu karakterize ettiğini düşündüğümüz, genelde İstanbul'un da belleğini oluşturan yaşantıları belgelemek üzere, hanın malikleri üzerine etnografik notlarımızdan bir örnek sunacağız.

Büyük Valide Han'ın Kısa Tarihi: Geçmişte ve Şimdi

Han, ticaret, zanaat üretimi ve ikamet işlevini barındırmak üzere inşa edilmiş olan yapılara verilen genel bir isimdir. Anıtsal biçimleri açısından kervansaraylara benzerler, ancak kervansaraylar şehirler arasındaki uzun ticaret yollarında inşa edilirken, hanlar Osmanlı İmparatorluğu'nda şehirlerin içinde konumlandırılmıştır ve bugün kültürel miras alanları olarak değerlendirilmektedirler. Osmanlı İmparatorluğu'nun millet sistemi ile örgütlenmiş karmaşık toplumsal yapısında şehir mekânları toplumsal düzenin karmaşıklığını yansıtmaktaydı. Mahalleler kültürel açıdan türdeş olsa da, hanlar farklı dini ve etnik grupların gündelik sosyal ve kültürel karşılaşmaları için bir kamusal alan sağlamaktaydı. Böylece, farklı gruplardan gelen tüccarlar, zanaatkârlar ve kalfalar birbirlerinin varlığını hem dostça hem mesafeli bir şekilde kabul edebilecekleri bir mekân buluyorlardı. Hanların birçoğu, özellikle siyasi olarak güçlü kişilerce ibadet, eğitim ve yardım gibi kamusal yararlar için yaptırılan cami, medrese ve imaret kurumlarına maddi destek sağlamak amacıyla inşa ediliyordu; bu sebeple de genellikle merkezlerde yer alıyorlardı.

Bu hanlardan biri olan BVH, İstanbul'da, Osmanlı İmparatorluğu tarihi boyunca, sonraları da Cumhuriyet döneminde geleneksel iş piyasasının yoğun olduğu Tarihi Yarımada'daki "Hanlar Bölgesi" nde bulunmaktadır (Şekil 4.1). Çemberlitaş, Eminönü ve Beyazıt arasında kalan bölge Mercan Mahallesi olarak da bilinir. Bugün bir tarihi miras olarak kabul edilen BVH on yedinci yüzyıl ortalarında Üsküdar'daki Çinili Camii ve külliyesinin bakımına yönelik kaynak sağlamak amacıyla bir vakıf olarak I. Ahmed'in eşi, IV. Murad ve I. İbrahim'in annesi, IV. Mehmed'in büyükannesi Kösem Mahpeyker Sultan tarafından yaptırılmış, bu yüzden de "Büyük Valide" ismini almıştır. Üç avlusu bulunan bu iki katlı şehir hanında bin tane at veya katırı barındırabilecek yaklaşık üç yüz oda ve odacık mevcuttur (Benli 2007: 7)(3) (Şekil 4.2). BVH, başlangıçtan itibaren birçok imalatçıya, uzun mesafe ticaretine ve yerel ticarete ev sahipliği yapmıştır. Geçmişi boyunca, hem Osmanlı İmparatorluğu içerisinden hem de İran'dan yeni gelen göçmenler için önemli bir mekân olmuş, Cumhuriyet kurulduktan sonra da özellikle yirminci yüzyılın ikinci yarısından sonra gerçekleşen hızlı kentleşme nedeniyle Anadolu' nun çevre şehirlerinden gelenlere barınak ve iş olanağı sağlamıştır. Kırsal bölgelerden yeni gelen gençler, önceden gelmiş olanların kurduğu cemaat ağlarıyla bağlantı kurarak, sıklıkla buralarda kalmış ve iş aramışlardı.

Büyük Valide Han'ın fiziksel biçimi Osmanlı dönemi boyunca sürekli değişmiştir. Ancak, en büyük değişiklikler yirminci yüzyılda gerçekleşmiş, artan mekân ihtiyacından ve sanayinin büyük ölçekli fabrikalar yerine küçük atölyelerde yapılan küçük ölçekli imalata ve kayıtdışı ekonomiye dayanmasından ötürü, odalar birçok hücreye bölünmüştür. Binaya yapılan eklemeler için beton ve alüminyum gibi sanayi ürünü inşaat malzemeleri kullanılmıştır. 1951'de henüz yeni kurulmuş olan Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu, Büyük Valide Han'ı koruma altına almıştır. 1982 tarihinde 13251 sayılı Yüksek Kurul kararı ile eski eser olarak tescil edilmiştir. 1983 tarihinde yürürlüğe giren 2863 sayılı kanun ile de "korunması gereken taşınmaz kültür varlığıdır" diye tanımlanmıştır.(4)

Yasaya rağmen, koruma için pek bir önlem alınmamış, orijinal mekân düzeninde değişiklik yapmaya devam edilmiş, günümüze dek herhangi bir büyük çaplı restorasyon çalışması yapılmamıştır. Bina hızla tahrip olmaktadır. Büyük Valide Han, bugün, küçük ölçekli metal işleri, imalat, tekstil üretimi, toptan tekstil ticareti ve özellikle hazır giyim depolarına ev sahipliği yapmaktadır. Hükümetin çeşitli düzeydeki resmi organlarında ve Belediye'de BVH'ın fiziksel özelliklerini aslına en yakın şekilde restore etmeye ve metal işleri, toptancılar ve depoları buradan çıkararak işlevini değiştirmeye yönelik birçok öneri görüşülmektedir. Amaçlanan, mekânlarından çıkarılacak işlevlerin yerlerini "geleneksel el sanatları", ofisler, perakendeciler gibi, kültür endüstrisi ve turizme hizmet edecek iş kollarının almasıdır.

Bu büyük değişim beklentisini dikkate alarak, birer sosyolog, mimar, sanat tarihçisi ve antropologdan oluşan araştırma ekibimiz BVH'ın toplumsal, kültürel ve fiziki belleğini kayıt altına almak üzere bir çalışma gerçekleştirmiştir. 2006-09 yılları arasında yürütülen bu çalışmada etnografik belgeleme ve katılımcı gözlem yöntemlerinden yararlanılmıştır. Ayrıca, kimi mekânların dışarıdan gelenler (sanatçılar, turistler vb.) tarafından kullanım biçimleri tespit edilmiş ve bunun yanı sıra, yirminci yüzyıl boyunca tarih arşivlerine giren kayıtlar, edebiyat ve basında BVH'a yapılan göndermeler kaydedilmiştir. Kamu politikası önlemleri incelenmiş, karar mekanizmalarının önemli aktörleri ile kapsamlı görüşmeler yapılmış ve mekânın kullanım krokisini çıkartmak üzere hanın mevcut sakinlerinin deneyimlerine başvurulmuştur.

Bu çalışmanın bulguları BVH gibi binaların orijinal biçimi ile korunmasını savunan, ancak öte yandan binaların belleğini oluşturan tarih, ekonomi ve gündelik yaşamları görmezden gelen planlama çalışmalarını sorgulama niteliği taşımaktadır. Bulgu ve sonuçlarımız İstanbul'a ilişkin kültür mirası çalışmaları bağlamında önem taşımaktadır. Bu çalışma, başta kentsel dönüşüm olgusu olmak üzere, önemli ölçüde kültür ve turizme dayalı kentsel ekonomi ve politikaların, yeni anlam ve işlevlerle sembolleştirdiği tarihsel mekânlar aracılığıyla sorgulanmasına yöneliktir.

...

Notlar


(1) İstanbul bağlamında tarihin yeniden üretimi üzerine daha geniş bilgi için bkz. Çınar (2001). Yukarı
(2) Bu bölümün bulgularının dayandığı "Büyük Valide Han: Kültürel ve Toplumsal Belleği İnceleme, Dokümantasyon ve Yazılım Projesi" TÜBİTAK tarafından desteklenmiştir. Daha geniş bilgi için bkz. buyukvalidehan.yildiz.edu.tr. Yukarı
(3) Yapının orijinalinde toplam üç avluda 210 oda vardır. Bu sayı yapılan eklemeler ile artmıştır. Yukarı
(4) 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu 23 Temmuz 1983'te Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Kanunun sonuçları ve sonraki gelişmeler ışığında incelenmesi için bkz. Örnek Özden (2006: 651-60). Yukarı

Devamını görmek için bkz.
 
 
 

Metis Yayıncılık Ltd. İpek Sokak No.5, 34433 Beyoğlu, İstanbul. Tel:212 2454696 Fax:212 2454519 e-posta:bilgi@metiskitap.com
© metiskitap.com 2004. Her hakkı saklıdır.