Bilgi
      
www.metiskitap
    
www.metisbooks
   
 
Logo
 
 
Genel Katalog (Header)
 
BUL
 
  
 
Genel Katalog - Açık
  
 
ISBN13 978-975-342-682-4
13x19.5 cm, 232 s.
Liste fiyatı: 24,00 TL
İndirimli fiyatı: 19,20 TL
İndirim oranı: %20
Bu kitabı arkadaşına tavsiye et
Bu yazıyı bir arkadaşınıza gönderin
Gönderilecek e-posta adresi 
 
Sizin e-posta adresiniz 
 
Bu kitap hakkında yazmak için
Kitap hakkındaki görüşlerinizi yazın
Başlık
Ayın Armağan Kitabı
AYIN ARMAĞANI
Diğer kampanyalar için
 
Ekşi Üzümler
Rasyonalitenin Altüst Edilmesi Üzerine Çalışmalar
Özgün adı: Sour Grapes
Studies in the Subversion of Rationality
Çeviri: Barış Cezar
Yayına Hazırlayan: Duygu Özde Gürkan
Kapak Tasarımı: Emine Bora
Kitabın Baskıları:
1. Basım: Ağustos 2008
2. Basım: Ocak 2018

Tilki uzanamadığı üzüme neden ekşi der? Peki o zaman yasak meyve neden tatlıdır? Tercihlerimizi ne gibi faktörler etkiliyor? Grubun tercihleri bireyin tercihlerini nasıl biçimlendiriyor? Neden sık sık düpedüz irrasyonel tercihler yapıyoruz? Bunların rasyonel değil de irrasyonel olduğunu nereden biliyoruz? Seçimler zevklere, zevklerse geçmişteki seçimlere bağlıysa, burada bir yumurta-tavuk durumu mu söz konusu? Çabalayarak ulaşılamayacak hallere (doğallık, kendiliğindenlik, umursamazlık) ulaşmaya çalışmak ne derece rasyonel? İrademizi kullanarak bir tür irade veya istem yokluğu haline ulaşabilir miyiz? Bilinçli olarak bilinçsizliğe ulaşmak mümkün mü? Başkalarını etkileme çabası kendi kendini baltalayan bir çaba olduğu halde, gerek günlük hayatta gerekse sanatta ve siyasette sık sık bu (irrasyonel) tutumu sergilememiz biz insanlar hakkında ne söylüyor? Zihnimiz bize nasıl oyunlar oynuyor? Biz zihnimize nasıl oyunlar oynuyoruz?

Başta Zizek olmak üzere ideoloji kuramıyla uğraşan çeşitli düşünür ve sosyal bilimcileri etkilemiş olan Jon Elster, Ekşi Üzümler'de mantık diliyle insan psikolojisinin derinlerine inerek paradoksal doğamızı gözler önüne seriyor. Oyun kuramından iktisada, psikolojiden felsefeye, tarihten edebiyat eleştirisine birçok disiplin içinde rahatça gidip gelen bu kitap, Metis'te özel bir önem verdiğimiz disiplinlerarası çalışmaların klasikleşmiş parlak örneklerinden.

İÇİNDEKİLER
Önsöz ve Teşekkür

I Rasyonalite
I.1 Giriş
I.2 Bireysel Rasyonalite: Dar Kuram
I.3 Bireysel Rasyonalite: Geniş Kuram
I.4 Kolektif Rasyonalite: Dar Kuram
I.5 Kolektif Rasyonalite: Geniş Kuram

II Esasen Yan Ürün Olan Haller
II.1 Giriş
II.2 İstenemeyecek Şeyi İstemek
II.3 Kendini Yönetme Yöntemleri
II.4 Komutlar
II.5 Etkilemeye Çalışmak
II.6 Numara Yapma
II.7 Sanatta Seçim ve Maksat
II.8 İktidarın Âcizliği
II.9 Kendi Kendini Baltalayan Siyasal Kuramlar
II.10 Anlam Arama Saplantısı

III Ekşi Üzümler
III.1 Giriş
III.2 Kavramsal Bir Yol Haritası
III.3 Güç, Özgürlük ve Refah
III.4 Ekşi Üzümler ve Toplumsal Seçim

IV İnanç, Önyargı ve İdeoloji
IV.1 Giriş
IV.2 Durum Kaynaklı İnançlar
IV.3 Çıkar Kaynaklı İnançlar
IV.4 Önyargının Yararları

Kaynakça
Dizin
OKUMA PARÇASI

Önsöz, s. 11

Eylem, kısıtlamalar içinde yapılmış bir seçimin sonucudur. Ortodoks görüşe göre seçim, içinde bir özgürlük öğesi, kısıtlamalar ise bir zorunluluk öğesi barındırır. Ancak, standartdışı vakalarda bu denklemler geçerli değildir. Rasyonel ve irrasyonel davranışlar üzerine daha önceki bir kitabımın başlığı olan Ulysses and the Sirens (Odysseus ve Sirenler), insanların kimi zaman kendi kısıtlamalarını seçmekte özgür olduklarını bize anımsatıyordu. Ekşi Üzümler ise tersine, seçimin arkasındaki tercihlerin kısıtlamalar tarafından biçimlendirilmiş olabileceği düşüncesini yansıtıyor. Birlikte ele alındığında bu iki standartdışı fenomen, ortodoks kuramda artık temel bir değişikliğe gitme zamanının geldiğini hissettiriyor.

Görüldüğü gibi, bu kitap daha önceki çalışmalarımı tamamlıyor. Aynı zamanda, insanların kendi kişiliklerini seçebilecekleri fikrinin fazla iyimser bir uygulamasını da düzeltmeyi amaçlıyor. Kitabın, esasen yan ürün olan halleri konu alan bölümü bize kişilik planlamasıyla başarılabilecek şeylerin bir sınırı olduğunu düşündürüyor. Kişinin kendi ruhunun efendisi olabileceği fikrinde kibir yatar – tıpkı eylem sonucu ortaya çıkan her şeyin aynı zamanda eylemle ortaya çıkarılabileceği görüşünde bir tür düşünsel safsata yattığı gibi.

Bu kitap aynı zamanda rasyonalite, maksatlılık ve optimallik gibi karmaşık kavramlarla ilgili kimi düşünceleri yazıya döküp açıklama çabası olarak da görülebilir. Bu bağlamda ortaya atılan konulardan bazılarını Explaining Technical Change (Teknik Değişimi Açıklamak) adlı çalışmamda daha kapsamlı olarak ele almıştım, özellikle de işlevsel açıklamaların analizini.

Devamını görmek için bkz.
ELEŞTİRİLER GÖRÜŞLER

Ferhat Ünlü, "Tilkinin beğenmediği üzümler", Sabah, 22 Ekim 2008

Norveçli toplum ve siyaset kuramcısı Jon Elster'in tercih, arzu, irade, maksat gibi insan tabiatına ilişkin önemli kavramları irdelediği Ekşi Üzümler adlı kitabına "Rasyonalitenin Altüst Edilmesi Üzerine Çalışmalar" alt başlığını vermesi boşuna değil. Elster, La Fontaine'in "Tilki ve Üzümler" adlı masalından mülhem, ekşi üzüm (koruk) metaforunu metni boyunca kullanıyor ve insanı anlatırken irrasyonel olanın dahi tutarlı olabileceğini ortaya koyuyor. Jon Elster, Türkiye'de pek tanınmayan, ancak Marx'ı Anlamak ve Odysseus ve Sirenler gibi ABD ve Avrupa'da etki uyandırmış önemli yapıtlara imza atmış bir kuramcı.

Marx’a itiraz

Ekşi Üzümler, felsefe, tarih, edebiyat eleştirisi, iktisat, siyaset bilimi, psikoloji ve sosyolojinin alanlarına girip çıkan disiplinler arası bir metin. Elster, hüsnükuruntu, ekşi üzümler kuramı, uyumsal tercih, rasyonalizasyon, çıkar kaynaklı inançlar gibi anahtar kavramlar üzerinden, insanın, kendini kandırmak ve bir nevi ruhunu sağaltmak için ürettiği fikirlerin kökenlerini inceliyor.

"Ekşi Üzümler" kuramını açıklamak için "Kedi ulaşamadığı ciğere murdar dermiş" sözünü hatırlamak yerinde bir başlangıç olabilir. Elster'e göre La Fontaine'in masalında asmadaki olgun üzümlere uzanamayan tilki, asla tadamayacağı üzümlerin ekşi olduğunu farz ederek nefsini aldatır, böylece mutsuz olmaktan kurtulur. Şüphesiz insan tilkiden daha zeki olduğuna göre ondan çok daha karmaşık hileler bularak mutsuzluğunu bertaraf edebilir.

Kitapta Elster'in itirazlarından biri Marx'ın "Din halkın afyonudur" deyişine yönelik.

"Afyon verilebildiği gibi alınabilir de.

Bütün müptelalar oyuna getirildikleri için bağımlı değildir," diyor Elster. Prof. Dr. Şerif Mardin'in Din ve İdeoloji adlı kitabında Elster'in, Marx'ın kastıyla ilgili görüşünü çürüten bir kanıt bulmak mümkün: "Din, baskıya tabi yaratıkların iç çekmesi, kalpsiz bir dünyanın kalbi, ruhsuz olayların ruhudur, din halkın afyonudur cümlesinde, Acton'un da (Harry Burrows Acton) belirttiği gibi afyonun anlamı vicdansız bir üst sınıfın halkı uyutmak için kullandığı bir araç değil, insanların kendilerini, olayların yüzeyinde batmadan tutabilmek için kullandıkları bir kendi kendini aldatmacadır."

İhtiyaçlar sınırsız mı?

Ürettiği birkaç tartışmalı yan ürün dışında Jon Elster'in Ekşi Üzümler'i, kapitalist iktisadın önemli düşünsel direklerinden biri olan "İhtiyaçlar sınırsız, kaynaklar kıttır" önermesinin ilk yargısını boşa çıkaran ufuk açıcı bir metin olarak okunabilir. Yazar aslında, kendini kandırmayı beceremeyen insanlara, arzularının müphem sınırlarını belirlemeyi ve tutarlı bir talep ideolojisi geliştirmeyi salık veriyor. Bize düşense, kaynakların giderek daha da kıtlaştığı ve entelektüellerin sınırsız kılavuzluğuna olan ihtiyacımızın arttığı bir çağda bu tür bilgece tavsiyelere kulak vermek.

Devamını görmek için bkz.
 
 
 

Metis Yayıncılık Ltd. İpek Sokak No.5, 34433 Beyoğlu, İstanbul. Tel:212 2454696 Fax:212 2454519 e-posta:bilgi@metiskitap.com
© metiskitap.com 2004. Her hakkı saklıdır.