ISBN13 978-605-316-184-4
13x19,5 cm, 344 s.
KAMPANYADA
Liste fiyatı: 42.00 TL
İndirimli fiyatı: 25.20 TL
İndirim oranı: %40
Bu kitabı arkadaşına tavsiye et
AYIN ARMAĞANI KİTABIAYIN ARMAĞANI KİTABI
Çağ Geçitleri
2. Basım
Liste Fiyatı: 18.50 TL yerine armağan
Diğer kampanyalar için
 
Türkiye'de Feminist Yöntem
Yayıma Hazırlayan: Müge Gürsoy Sökmen
Kapak Resmi: Paul Klee
Katkılar: Nükhet Sirman, Sibel Yardımcı, Atilla Barutçu, Ayla Deniz, Ezgi Burgan, Gülay Toksöz, Leyla Bektaş-Ata, Mehtap Öztürk, Sandra Harding, Sara Carpenter, Shahrzad Mojab, Uma Narayan
Kapak Tasarımı: Emine Bora
Kitabın Baskıları:
1. Basım: Ocak 2020

Feminist yöntem diye bir şeyden söz etmek mümkün müdür? Söylenegeldiği gibi feminist araştırma sadece “kadınlar tarafından, kadınlar hakkında, kadınlar için, kadınlarla birlikte” mi yapılır, yapılmalıdır? Peki, “Batılı” bağlamlarda üretilmiş kavram ve tartışmalar Türkiye’de yapılan feminist araştırmalar için gerekli ve yeterli çerçeveyi sağlayabilir mi?

Bu sorulardan yola çıkan derlemenin birinci kısmında 1980’lerden itibaren feminist yöntem tartışmaları sırasında oluşturulmuş temel kavramları açan metinlere yer veriliyor. İkinci kısımda ise, kuram ve yöntem birlikteliğinin sosyal dünyaya ilişkin bir dert ile buluştuğu durumların sahada ne gibi farklı yaklaşımlara yol açabildiği gösteriliyor.

“Bu kitabın feminist yöntem sorunsalına en önemli katkısı kuşkusuz araştırmacı konumu ile ilgili tartışmalara getirdiği yeni bakış açıları. Yazarlar yalnızca araştırmacının nötr kalması gerektiği mitini yıkmıyor, kalınmadığında ortaya çıkan çeşitli sorulara ve bunlar üzerinden yapılabilecek çalışmalara da işaret ediyorlar. Nötr olma kaygısından kurtulan araştırmacıların bir anda bilimlerle alakalı birkaç miti birden nasıl yıkabildiklerinin tüm güzelliğiyle sergilendiğini görüyoruz: araştırmacının üstün bilgiye sahip olmama halini, avantajlı araştırmacı var mıdır sorusunun fakirliğini, kadın gibi, hayvan gibi, çocuk gibi, araştırma gibi verili sınıflamaların birçok yerde düşünmeye destek yerine köstek olduğunu, ve belki de en önemlisi araştırma yapıyor olma halinin ne kadar verimli olduğunu...”

— Nükhet Sirman

İÇİNDEKİLER
Sunuş
Nükhet Sirman

Giriş
Niçin –Türkiye’de– Feminist Yöntem
Emine Erdoğan ve Nehir Gündoğdu

I. Feminist Yöntem Nedir, Ne Değildir?
1. Feminist Epistemoloji:
Batılı Olmayan Bir Feministten Perspektifler
Uma Narayan

2. Bakış Açısı Epistemolojisini Yeniden Düşünmek:
"Güçlü Nesnellik" Nedir?
Sandra Harding

3. Hepimiz Likeniz!
Feminist Yaşam ve Dünyayla Akrabalık
Sibel Yardımcı

4. Marksizm, Feminizm ve “Kesişimsellik”
Shahrzad Mojab ve Sara Carpenter

5. Sayıların Kadın Mücadelesindeki Yeri
Gülay Toksöz

II. Feminist Yöntemin Nasılı
6. (Pro)Feminist Araştırmalarda Erkekler Arası
Güç İlişkileri, Yöntemsel Soru(n)lar ve
Defansta Duran Ben
Atilla Barutçu

7. "Çocuklar" ve "Yetişkinler", "Kızlar" ve "Erkekler":
Anasınıfındaki Güç İlişkilerine Feminist Yöntem ile Bakış
Nehir Gündoğdu

8. "Saklanmış Kadınlar"dan "Saklanmış Hayvanlar"a
ve Tersi: Türler Arası Karşılaşmalarda Feminist Yöntem
Ezgi Burgan ve Mehtap Öztürk

9. Bedenden Mekâna Taşan İktidara Özdüşünümsel
Bir Bakış: Heteroseksüel Bir Kadının LGBTİ Bireylerin
Ankarası’na Yolculuğundan Notlar
Ayla Deniz

10. Çocukluk Mahallesinin Kapısını Feminist
Bakışla Aralamak
Leyla Bektaş-Ata

11. Suçluyum, Çaresizim, Kızgın ve Kırgınım:
Feminist Sahanın Duyguları, Gücü ve Etiği
Emine Erdoğan

Ek: Shahrzad Mojab ile Söyleşi

Kaynakça
Katkıda Bulunanlar
OKUMA PARÇASI

Sunuş, Nükhet Sirman, s. 9-13

Yöntem konusunu hem kuramsal hem de yaşanmışlığı ile ele alan bu kitabın Türkiye’de pek bir benzeri yok. Rabia Harmanşah ve Z. Nilüfer Nahya’nın (2016) Etnografik Hikâyeler başlıklı çalışması, saha deneyimlerini aktaran önemli bir derleme olarak bu alandaki ilk yayınlardan biridir. Kitap bir yandan yöntem konusunu ele alırken, diğer yandan derleyenlerin tabiri ile “öğrenciler ve diğer meraklılar için giriş niteliğinde bir çalışma” olarak karşımıza çıkar. Bunun dışında çeşitli araştırmaların giriş bölümleri ve belirli bir konu üzerinde yapılan saha araştırmaları üzerine yoğunlaşan derlemeler de (örneğin Lülüfer Körükmez ve İlkay Südaş [2015] tarafından derlenen Göçler Ülkesi) yöntem konusuna eğilmişlerdir. Elinizdeki kitap ise çok daha özel bir konuya, feminist yöntem konusuna odaklanmış bir çalışma olarak ilktir.

Feminist yöntem sorusu sosyal bilimlerde ve biyoloji gibi doğa bilimlerinde 1980’lerden beri gündemde olan bir soru. Bu sorunun üzerinde durulması gereken iki parçası var: Birinci parçası nasıl bir bilimsel pratiğin izlendiği / izlenmesi gerektiği sorunsalını, diğer bir deyişle yönteme dair soruları gündeme getirerek biz araştırmacıların “yöntem sorununu başka hangi sorulardan ya da sorunsallardan ayırt ediyoruz” meselesini düşünmemizi ister. İkinci parçası ise, başka yöntemlerden farklı olarak “feminist yöntem diye bir bilim yapma pratiği var mıdır?” diye sorar.

Birinci soruya verilen yanıt genelde yöntemin kuramdan ayrıştırılması ile ilgilidir. Pozitivist epistemolojilerde yöntemle kuram arasında büyük bir mesafe kurulur. Kuram zaten verili olduğu için çeşitli yöntemlerle daha iyi veri setleri oluşturulmaya çalışılır. Yapısalcılık sonrası epistemolojiler ise bu mesafeyi iyice küçültürler. Yöntem sadece bir veri toplama biçimi olmaktan çıkar, aynı zamanda neyin veri sayılabileceği, yani araştırma nesnesinin ne olması gerektiği gibi kaygılarla araştırmacıyı hazır bir bilim yapma biçiminden (eskilerin deyişiyle paradigmadan) çıkarır ve bilimsel çalışmanın her adımını baştan kurma gerekliliği ile yüz yüze bırakır. Bu durumda araştırma nesnesinin kuramla birlikte düşünülmesi gereği ortaya çıkar ve hatta yöntem kuramsal yaklaşım tarafından belirlenmiş gibi durabilir. Ancak bu noktada kuramı neyin belirlediği gibi bir mesele daha vardır ki, bunun cevabı da ampirik soruda yatar. Araştırmacı olarak kenarından köşesinden aşina olduğumuz bir konunun anlamamız gereken önemli ya da ilginç taraflar içerdiğini, C. W. Mills’in (2016) deyimiyle “sosyolojik muhayyilemiz” (felsefi, biyolojik vesaire de olabilir aslında) sayesinde düşünürsek (ya da feminist olarak açık kalplilikle söylenebileceği gibi hissedersek), o konunun nasıl bir yaklaşımla ele alınabileceğini, hangi kuramsal kavramların sorduğumuz soruya ışık tutabileceğini gözden geçirip bir araştırma tasarlayabiliriz. Böylelikle araştırma, toplumsal duruş ile ilgili muhayyile, kuram ve yöntem üçlüsünün bir araya gelmesiyle ortaya çıkmış olur.

Feminist yöntem konusuna gelince, elinizdeki kitap konu ile ilgili olarak en temelde söylenebilecek şeyleri gündeme getiriyor. Kitabın birinci kısmında 1980’lerden itibaren geliştirilen feminist yöntem tartışmaları sırasında oluşturulmuş temel kavramları açan İngilizce metinlerin tercümesini buluyoruz. Bu metinler bakış açısı epistemolojisinin araştırmacının konumunu sorgulaması ile başlayarak, araştırmacının farklı konumlanma pratiklerini, bu konumlanmaları oluşturan ve bozan kimlik yerine kesişimsellik üzerine kurulu farklı toplumsal ilişkilerden oluşan ve dolayısıyla hiçbir zaman bir kimlik noktasından konuşmaya imkân vermeyen ve maddi temellere oturan duruşları, Batılı olmayan feministlerin Batılı kız kardeşlerinin önerdiği pozitivizm gibi, nesnellik gibi bazı yaklaşımlardan ve duruşlardan vazgeçmelerinin illaki ve belki de mecburen gerekmediğini; buradan hareketle feminist / araştırmacı / kadın öznelerin sorgulanmasının ilişkiselliğini dünyanın tüm varlıklarıyla dost olmaya götüren yaklaşımları içeriyor. Tüm bunlarla birlikte, Ferhunde Özbay’ı da bir kez daha anarak Gülay Toksöz’ün kitabın birinci kısmındaki metninin hatırlattığı gibi, feministlerin de sayılara ihtiyacı var, ancak bunları sözü edilen tüm eleştirel pratiklerden geçirmek kaydıyla.

Feminist yöntem bu şekilde tanımlanınca, “böyle farklı bir yöntem var mıdır?” sorusunu bu bağlamda tekrar ele almak gerekir. Aslında feminist yöntem denilen şeyin “iyi bilim yapma” pratiği olduğunu söylemek mümkün. Bilgilerin kısmiliğini görmek, uzaydan konuşmamak, karşıdakini dinlemek ve anlamaya çalışmak, özdüşünümsellik pratiklerini geliştirerek araştırmayı sürekli olarak sorgulamak, feminist olsun olmasın tüm araştırmacıların yapmaları gereken şeyler. Ama yapmadılar, yapmıyorlar. Feministler ise yaptılar ve yapıyorlar. İşte işin püf noktası bu. Unutmamak gerekir ki feminizm ilk andan itibaren bir eleştiri olarak ortaya çıktı. Yani feminist bilim dünyaya hükmetmeye değil, onu anlamaya yönelik bir yaklaşım izlediği için “iyi bilim” oluyor. Eleştiri olmasından dolayı da bilginin nasıl bilindiği yani epistemoloji sorunsalı her zaman feminizmin merkezinde yer aldı ve alıyor. Bu yüzden feministler yöntem üzerine tartıştıkları zaman aslında feminist kuram üzerine de tartışmış oluyor. Bir yöntem önerildiği zaman, feminist araştırmacı yöntemi kullanmaktan ziyade onu düşünüyor, uyarlıyor, eleştiriyor ve sonunda dönüştürüyor.

Kitabın ikinci kısmı işte bu yaklaşımların hayata geçirilmesinden oluşuyor. Bu kısım, yöntem sorunsalını dar bir çerçevede ele almak yerine kuram ve yöntemin iç içe geçirilmesinin dünyaya ilişkin bir dert ile birleştirildiği zaman ne gibi farklı yaklaşımlara yol açabildiğini gösteriyor. Bu bölüm okuyucuya, özellikle bu okuyucu sosyal bilimci ise, çok önemli bir ders veriyor: Doğru yöntem diye bir şey yoktur. Farklı deneyimler ve farklı çalışma nesneleri farklı sorunlar yaratıyor ve araştırmacılar bu sorunların üstesinden gelebilmek için her biri birbirinden farklı ve yaratıcı çözümler üretiyor. Bu yüzden kitabın yazarları bir yandan feminist yöntem literatürüne katkıda bulunurken aynı zamanda “iyi sosyal bilim” de yapmış oluyor.

Kitapta yer alan araştırmacılar birbirinden farklı ve yeni araştırma nesneleri yaratmış ve bunları çalışabileceklerini düşündükleri güzergâhları okura açmışlar. Erkeklik çalışmalarını biliriz ama kahvehane erkekliği diye bir çalışma alanının açılmasını bu kitapta görüyoruz. Tarım ve hayvancılık çalışmaları Türkiye’de bolca yapılmıştır ama bunu türler arası bir ilişki üzerinden düşünmeye çalışmayı ilk defa okuyoruz. Mahalle çalışmalarına da aşinayız ama bir araştırmacının kendi doğup büyüdüğü mahalleyi otoetnografik bir perspektif ile ele alması önemli bir yenilik.

Daha bilindik çalışma nesneleri tanımlayan araştırmacılar ise bu nesneleri anlamlarını ya da sınırlarını kaydırarak ele almışlar. Domates üreticisi kadınların emek süreçlerini tek bir mekândan ziyade çoklu mekânlarda araştırmak, çocukluk çalışmalarını anasınıfındaki güç ilişkileri üzerinden ve araştırmacının sınıftaki diğer yetişkinlerle olan ilişkisiyle birlikte ele almanın getirilerini irdelemek, LGBTİ bireylerin kentsel mekân kullanımını LGBTİ olmayan bir araştırmacının ele alması bu kaydırmalardan bazılarına örnek. Bu kaydırmalar sonucunda katılımcılar ile araştıranın konumu arasındaki ilişki başta olmak üzere, yöntem sorunları birbirinden ayrılması güç bir bütünlük içinde karşımıza çıkıyor. “Erkeklerin erkeklerle yaptıkları çalışmalarda, feminist pratiğin önerdiği, araştırmacının kendini dışarlıklı olarak konumlandırmaması gereği anlamlı değil mi?” sorusunun önemini, Barutçu ancak kendini de araştırma nesnesi haline getirdiğinde kavradığını anlatıyor. Erdoğan, uzun süreli etnografik / antropolojik çalışmalarda duyguların işin içine nasıl girdiğini anlatırken aslında kendini bir duygular, anlatılar ve ilişkisellikler antropolojisi yaparken buluyor. Türler arası ilişkiler üzerine çalışan Burgan ve Öztürk ise bazı durumlarda acıma, sevgi, acı gibi duyguların nasıl yok edilebileceğini, ya da hiç var olmamalarının gerçekliği karşısındaki düşüncelerini aktarıyorlar.

Bu kitabın feminist yöntem sorunsalına en önemli katkısı kuşkusuz araştırmacı konumu ile ilgili tartışmalara getirdiği yeni bakış açılarıdır. Yazarlar çeşitli biçimlerde yalnızca araştırmacının nötr kalması gerektiği mitini yıkmıyor, kalınmadığında ortaya çıkan çeşitli sorulara ve bunlar üzerinden yapılabilecek çalışmalara da işaret ediyorlar. Derlemede nötr olma kaygısından kurtulan araştırmacıların bir anda bilimlerle alakalı birkaç miti birden nasıl yıkabildiklerinin tüm güzelliğiyle sergilendiğini görüyoruz: Araştırmacının üstün bilgiye sahip olmama halini, araştırmacının kendini saydam bir levha olarak kurması gereğini, avantajlı araştırmacı var mıdır sorusunun fakirliğini, kadın gibi, hayvan gibi, çocuk gibi, araştırma gibi verili sınıflamaların birçok yerde düşünmeye destek yerine köstek olduğunu, ve belki de en önemlisi araştırma yapıyor olma halinin, hele de uzun erimli saha çalışmasının ne kadar verimli olduğunu. Makalelerin tek tek gösterdiği gibi her bir saha bir hayat neredeyse ve hepsinin derinliklerine inmeye vakit yetmiyor.

Ben bu kitabı bir araştırmacı olarak okudum, “diğer meraklılar” nasıl okur bilmem. Yazarlar kendi deneyimlerini paylaştıkça ben de yönteme dair fikirlerimi, saha deneyimlerimi ve alışkanlıklarımı gözden geçirme fırsatı buldum. Acele etmemeyi, bugün bilgi alamadım diye hayıflanmanın gereksizliğini, “ben onlardan ne aldım, onlara ne verdim” ilişkisinin kısırlığını, insanlarla sohbet etmenin tadını, çeşmede halı yıkamanın püf noktalarını öğrenmenin hazzını bir kez daha düşündüm, bir kez daha yaşadım. Yazarlar bunların bazılarına değinmiş bazılarına ise değinmemişler ama hep birlikte saha çalışmasına ilişkin yaşayan bir çalışma üretmişler.

Son söz olarak şunu da eklemek isterim: Bu kitapta yazarlar çok önemli bir şey daha yapıyorlar. Sahadan döndükten sonra kendi yapıp ettiklerini gözden geçiriyorlar. Oysa ki araştırmacılara genellikle söylenilen bu işi sahaya gitmeden yapmalarıdır. Ancak, bence, “ben nasıl bir araştırmacı konumundan hareket ettim, bundan ne öğrendim?” sorusu, “iyi bir araştırmacı konumu nasıl olmalıdır?” sorusundan daha önemli. Bu kitap işte bu sorunun bu araştırmacılar için cevabı.

Devamını görmek için bkz.
 


Metis Yayıncılık Ltd. İpek Sokak No.5, 34433 Beyoğlu, İstanbul. Tel:212 2454696 Fax:212 2454519 e-posta:bilgi@metiskitap.com
© metiskitap.com 2020. Her hakkı saklıdır.

Site Üretimi ModusNova