Güven Arif Sargın, Önsözden Ötesi: Kitabın Kadir Kıymeti ÜzerineKısa Bir Not, s. 13-15

Bize yalan söylendiği su götürmez bir gerçek; ustaca kurgulanmış, biteviye cereyan eden, sosyal bilimcilere özgü jargonla, yeniden-ürettiğimiz hakikat sonrası dünyayla karşı karşıya bırakıldığımız aşikâr. Öte yandan, dönemin ruhunu anlamaya çalışan, koşulları/olguları yapıbozumuna uğratarak, bir diğer deyişle, yalanı işlevsel kılan modus operandi’yi ve dahi sistemi aslen işleten öznelerde tecessüm etmiş kimlikleri deşifre eden entelektüel arayışların mevcudunu da es geçmemek gerekiyor. Tam da bu saikle, son paragrafımda yazmam gereken iddiamı peşinen paylaşmak isterim: Meslektaşlarım Esra Sert ve Gülşah Aykaç tarafından derlenen eser, gerek meselenin yapımını/inşasını gerekse meseleye müdahil olmuş özneleri disiplinler ötesi bir muhteviyatta ele alan kapsamlı bir yazın örneği, kısacası yalanı ifşa eden ve yalana müdahil olanı yüzümüze çarpan hem akademik hem de mesleki bir çağrı. Dilimize İngilizdilli literatürden taşındığı biçimiyle, hakikat sonrasına dair sorunsalı mimarlık disiplininin/mesleğinin merkezinde harmanlayan kabulleri ve meseleyi adım adım işleyen makaleleri bu bapta okumak iyi olabilir. Meslektaşlarıma göre, aslen bizlere atfedilip salahımıza olduğu iddiasıyla işleyen ve fakat emeğin hilafına rağmen, zamana bağlı olarak yeniden-üretilen hakikat algılarını, özetle yalanı anlamakla yükümlü olduğumuz kabul görmelidir. Kitapta bu minvalde sahte hakikat algılarından uyanışı ve mücadeleyi hepimizin anlayacağı usul ve dille aktarmak öncelikli görülür. Şüphesiz ki yalan, mevcut olguların algıyla ikame ve sahte hakikatlerle ilga edilmesidir. Bu baptan bakıldığında, Hannah Arendt’in sözcükleriyle, doğruluktan azade öznelerin türettiği hakikat algılarına ilişkin sözümüzün mutlaka olması gerekir: Sözü edilen kurmaca dünyayı daha da öteye taşıyan, şiddet ve/veya rıza marifetiyle yalanı kitlesel bir inanca, kabule zorlayan süreçleri, bir diğer biçimiyle, hakikat sonrasını muhakeme etmek önceliğimiz olmalıdır.

Hakikate dair olgular özneden bağımsız değildir ve bu koşut, modern dünyanın dayattığı kitlesel araçlarla daha da karmaşık ve fakat mukavim kılınır. Bireysel bir kandırmacanın ötesinde, kitleleri dahi boyunduruğu altına alan, Modernliğin araçlarıyla süreci öznelerden azade mütemadi işleten koşulların anlaşılması, mimarlık disiplininin/mesleğinin dar epistemolojik (bilgi kuramsal) tabanından görece özerk, özgürleştirici bir zemine başvurulmasını talep eder. Kitapta bu minvalde, sözünü ettiğim disipliner/mesleki yerinden yurdundan edilmeyi öncelikli gören bir niyet peşinen kabul edilir: Eleştirel teoriden hareketle, meseleye “emeğin” özgürleştirici penceresinden bakan, “Bize Yalan Söylediler” ifşasını olanca açık yürekliliği ile irdeleyen başlığın önemi ortadadır. Klasik bir ifadeyle, çarpıtılarak/değiştirilerek simüle edilmiş olgusal koşullar diye tanımlanabilecek meselenin özünü, “yaratıcı mimar özne” yansımasından canhıraş ve fakat akıllıca kurtaracak girişimin emek sorunsalı olduğunu iddia etmek yerinde ve haklı bir kabuldür.

Mimar özneyi, kitlesel bir histeriye dönüşen yaratıcı mimardan özgür (özgürleşmiş/özgürleştirilmiş) siyasi özneye dönüştürecek altın anahtarın bizatihi emeği olduğuna dair ilksel kabul, benim de yürekten inandığım ve bu vesileyle kitaba benzer bir çerçevede katkıda bulunduğum önemli bir alana işaret ediyor. Bu alanın entelektüel, dolayısıyla epistemik bir yansıma olduğunu baştan kabul etmekle birlikte, aslen ideolojik bir tercih olduğunun altını özellikle çizmem gerekir. Emek sorunsalını Karl Marx’ın dikkatimizi çektiği biçimiyle yapılandırmak, emeğimizi sermaye, değer, metalaşma, yabancılaşma, vs. kavramlarıyla da okuyabilmenin önünü açacak, yukarıda sözünü ettiğim disipliner/mesleki yerinden yurdundan edilmeyi de mümkün kılacaktır – muradımın “emeğin siyasal iktisadı” olduğunun anlaşılmasını ümit ederim. Tartışmanın özgürleştirici bir dönüşüme icazet verecek, siyasi-ideolojik bir veçhesi olduğunun kabulü de önemli duruyor; yalan söyleyen özneler (özneler ittifakı) kadar, yalana başat ve olgusal koşullara bağlı hakikatleri inşa edecek öznelerin (özneler ittifakının) varlığı da dağarcığımızda yer etmeli. Kitapta yer alan bölümlerin de mimar-özne kimdir sorunsalına yanıt aradığını göreceksiniz. Mimar-öznenin yolu yordamı, istikameti, zemini bellidir, lakin siyasi-ideolojik alanlara dair sözümüz mütemadi kılınmalıdır: Yaratıcı mimar kandırmacasından “siyasi bir aktör sıfatıyla mimar-özneye” geçişin öncelikli olduğunu baştan kabul ederek, özellikle Türkiye bağlamında kullanışlı teorik ve bağlamsal taze çerçevelere ihtiyacımız olabilir. Zira siyasi iklim, yeniden-ürettiğimiz bağlamın doğru okunmasını, mesleki pratiklerimize içkin kabullerimizin baştan yazılmasını zorunlu kılıyor. Tam da bu noktada, zihnimi bulandıran ikinci önemli sorunun kitabın da arayışlarından olduğunu özellikle belirtmem gerekiyor: Koşulları siyaseten lehimize çevirecek bilinci ve pratikleri sorgulamak son derece memnuniyet verici.