Önsöz, s. 9-11

Sartre’ın çalışmalarıyla ilişkime anekdot düzeyinde değil, bugün (2023 yılı) itibariyle geliştirdiğim felsefi çalışmalarım açısından biraz daha yakından bakma fikri ne bana ait, ne de pek eski bir fikir. Bu fikir 2015-20 yılları arasında, yetenekli bir romancı ve siyasal açıdan epey angaje biri olan dostum Pascale Fautrier’den çıktı. Dahası, 2018’de çalışmalarıma hasredilmiş, önemli bir uluslararası konferansta Sartre ile Badiou arasındaki spekülatif ilişkiye dair ilk yaklaşımı sunan da Pascale’di. Elinizde tuttuğunuz kitapta Pascale’in düzenlediği metinlere (ki ikisi daha önce yayımlanmamış konferanslar), sadece birkaç biyografik ya da kavramsal değerlendirme eklemek istiyorum.

Beni şahsen ilgilendiren kısma bakalım, bu yıl nisan ayında yayımlanan Mémoires d’outre-Politique (Siyaset Ötesi Anılar) kitabımda da anlatıp vurguladığım üzere felsefeyle gerçek anlamda tanışmam tam olarak 1954 yılına rastlar ki bunun ne lise eğitimimle (fen şubesinin son sınıfındayım, orman ve su işleri müfettişi olmak istiyordum), ne aile ortamımla (annem Fransızca öğretmeni, babam matematik öğretmeniydi, ikisi de felsefeyle ilgilenmezdi) ne de arkadaşlarımla yaptığım tartışmalarla (o zamanlar girdiğim tartışmaların odağı Hıristiyanlığın farklı biçimleri ile ateist cumhuriyetçi gelenek arasında tamamen ideolojik tercihlerdi) ilgisi vardı. Felsefe, dinsel inançlarda gökten inen melek gibi 1954 Şubatı’nda karşıma çıkıverdi. Benim durumumda meleğin getirdiği mesaj, o zamandan neredeyse yirmi yıl önce, 1936 yılında, felsefe açısından genç bir adam sayılan, otuzlarındaki Sartre’ın yayımlanmış incecik bir kitabı, Duygular Üzerine Bir Kuram Taslağı idi.

Kitap, evde ağzına kadar dolu raflardan birinde, ancak ikinci plana atıldığı belli, ulaşılması zor bir noktadaydı. Nereden geldiğini bilmediğimiz bir kitaptı ve belki de nedeni, Sartre gibi 1905 doğumlu olan babamın Yüksek Öğretmen Okulu’nda (ENS) yolları kesiştiğinden onu uzaktan tanımasıydı; babam matematik alanında yeterlilik sınavlarına hazırlanırken Sartre da felsefe yeterlilik sınavlarına hazırlanıyormuş. Bu tanışıklığın olumlu etkisi olduğunu sanmıyorum; ENS’deki Sartre’ın “bilim dediğin bir bok değil; ahlaksa göt deliği,” gibi sloganlar çığırmayı sevdiğini anlatmak hoşuna giderdi babamın (niyeti de Sartre’ı övmek değildi kesinlikle).

Oysa 17 yaşımı kuşanmış o zamanki halim için (ve aslında bugün de) içimdeki azimli filozofu açığa çıkarmıştı Duygular Üzerine Bir Kuram Taslağı’nı keşfetmek. Önce matematik alanında çalışsam da babamın gittiği ENS’de felsefe eğitimi aldım; felsefe yeterlilik sınavımı başarıyla geçtim ve her ne kadar ilk yayımlanan kitaplarım roman olsa da, bugün –biraz da böbürlenerek söyleyebilirim, kanıtları ortada– dünya çapında filozof olarak tanındığıma şüphe yok.

Dolayısıyla Sartre’cı bir meleğin, Toulouse Lisesi’nden ENS’ye giden yolda bana buyururcasına “Sen filozof olacaksın,” dediği su götürmez.

Birkaç yıl boyunca sadakatle Sartre’cı oldum; özellikle 1954 yılında Cezayir’deki uğursuz sömürge savaşı sonucu açılan siyasal cepheyle birlikte, önemli eseri Diyalektik Aklın Eleştirisi’nde varoluşçu bilinç kuramı ile Marksizmin olası devrimci özneler hakkındaki yaklaşımını birleştirmeyi başaran Sartre’ı 1960’ta yeniden keşfettim.

Bununla birlikte karşımda yabana atılmayacak bir engel duruyordu: Kuşkusuz, babamdan miras aldığım matematik tutkusu. “Matematik bir bok değil!” diye bağırarak gösteri yapmam kesinlikle söz konusu olamazdı. Aksine konuya dair yeni bir kuram ortaya koymak için çağdaş matematiğin önerdiği kesin biçimlerden yararlanma çabası içindeydim. Bu noktada ilk araştırmalarım, en azından görünüşte Sartre’cı felsefi vaftizimden derinlemesine ayrışıyordu; modern matematiğin dışında daha çok, kolektif örgütlenmeler konusunda Marksizm ve Lévi-Strauss’un yapısalcılığından, öznenin girift yolları konusundaysa psikanaliz ve Lacan’ın biçimciliğinden besleniyordu.

Bu ara dönemin (1980’li yıllardan 2000’lerin ilk yıllarına kadar diyebiliriz) temel sonucu olarak L’Être et l’Événement (Varlık ve Olay, 1988), Logiques des mondes (Dünyaların Mantığı, 2006) ve L’Immanence des vérités’den (Hakikatlerin İçkinliği, 2018) oluşan metafizik üçlemesi ortaya çıktı. Bu kitaplar, hakikatler teorisini temellendiren, büyük ölçüde matematikselleştirilmiş bir ontoloji ortaya koymaktadır ve hakikatler de dört farklı söylem düzeyinde açımlanır: sanat, bilim, aşk ve siyaset.